PACS คืออะไร? ต่างจากการแต่งงานอย่างไร? และถ้าคนไทยต้องการจด PACS กับชาวฝรั่งเศส ต้องเตรียมเอกสารอะไรบ้าง?
PACS เป็นอีกหนึ่งรูปแบบทางกฎหมายที่คู่รักในฝรั่งเศสสามารถเลือกใช้เพื่อจัดระเบียบการใช้ชีวิตร่วมกัน โดยไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนสมรส
แต่สำหรับคู่รักไทย–ฝรั่งเศส ขั้นตอนอาจมีรายละเอียดเพิ่มเติม เนื่องจากเอกสารของฝ่ายไทยเป็นเอกสารจากต่างประเทศและอาจต้องผ่านการแปลหรือดำเนินการเพิ่มเติมก่อนนำไปใช้
บทความนี้ Midithai สรุปภาพรวมของการจด PACS ตั้งแต่เริ่มเตรียมเอกสารไปจนถึงหลังจด PACS ให้เข้าใจง่าย ๆ ครับ 
1. PACS คืออะไร? 
PACS ย่อมาจาก PActe Civil de Solidarité
เป็นข้อตกลงทางกฎหมายระหว่างบุคคลสองคนที่ต้องการจัดระเบียบการใช้ชีวิตร่วมกัน โดยก่อให้เกิดสิทธิและหน้าที่บางประการระหว่างคู่ PACS
PACS สามารถทำได้ทั้ง
คู่รักต่างเพศ
คู่รักเพศเดียวกัน
คู่รักเพศเดียวกัน
แต่สิ่งสำคัญที่ควรเข้าใจก่อนคือ
PACS ≠ Mariage
การจด PACS ไม่ได้ทำให้คู่รักกลายเป็น “คู่สมรส” แบบเดียวกับการแต่งงาน และสิทธิหรือผลทางกฎหมายในบางเรื่องก็แตกต่างจากการสมรส
ดังนั้น ก่อนเลือกระหว่าง PACS กับการแต่งงาน ควรพิจารณาว่ารูปแบบใดเหมาะกับสถานการณ์และแผนชีวิตของทั้งสองคนมากกว่า
2. คนไทยสามารถจด PACS กับชาวฝรั่งเศสได้ไหม? 
ได้ค่ะ
การมีสัญชาติไทยไม่ได้เป็นอุปสรรคต่อการทำ PACS กับชาวฝรั่งเศส หากทั้งสองฝ่ายมีคุณสมบัติตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด
โดยหลักแล้ว ผู้ที่จะทำ PACS ต้องเป็นผู้บรรลุนิติภาวะ และต้องไม่มีสถานะบางอย่างที่ขัดกับการทำ PACS เช่น มีการสมรสหรือ PACS กับบุคคลอื่นอยู่แล้ว
นอกจากนี้ PACS เป็นเรื่องของ การใช้ชีวิตร่วมกัน จึงไม่ใช่เพียงการลงนามในเอกสารเพื่อให้ได้สถานะทางทะเบียนเท่านั้น
3. ก่อนเริ่มเตรียมเอกสาร ควรติดต่อหน่วยงานที่จะรับจด PACS ก่อน 
เช่นเดียวกับการเตรียมเอกสารแต่งงาน เราไม่แนะนำให้เริ่มจากการขอและแปลเอกสารทุกอย่างทันที
ควรตรวจสอบก่อนว่า จะจด PACS ที่ไหน และขอรายการเอกสารล่าสุดจากหน่วยงานที่จะรับเรื่อง
ในฝรั่งเศส การจด PACS สามารถดำเนินการได้ตามช่องทางที่กฎหมายกำหนด เช่น ผ่าน Mairie ที่มีอำนาจรับเรื่อง หรือผ่าน Notaire
เมื่อทราบว่าจะดำเนินการกับหน่วยงานใดแล้ว ควรขอ Liste des pièces à fournir สำหรับกรณีที่คู่ PACS ฝ่ายหนึ่งเป็นคนไทยโดยเฉพาะ
เพราะเอกสารของชาวต่างชาติอาจไม่เหมือนกับเอกสารที่ชาวฝรั่งเศสใช้
4. เตรียมเอกสารของฝ่ายไทย
รายการเอกสารจริงควรยึดตามที่หน่วยงานรับจด PACS แจ้ง แต่เอกสารของฝ่ายไทยที่อาจพบได้ในกระบวนการ เช่น
เอกสารเกี่ยวกับการเกิดและสถานภาพบุคคล
หนังสือเดินทางหรือเอกสารยืนยันตัวตน เอกสารเกี่ยวกับสถานภาพการสมรสหรือ PACS ตามที่กำหนด เอกสารหรือหนังสือรับรองที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายของประเทศต้นทางในกรณีที่หน่วยงานร้องขอ
บางกรณีอาจมีเอกสารเพิ่มเติมตามสถานการณ์ส่วนบุคคล เช่น เคยแต่งงาน เคยหย่า หรือเคยจด PACS มาก่อน
ดังนั้น อย่าใช้รายการเอกสารของบุคคลอื่นเป็น Checklist ของตัวเองโดยอัตโนมัติ
กรณีของแต่ละคนอาจไม่เหมือนกันค่ะ
5. ตรวจสอบอายุของเอกสารก่อนขอและก่อนแปล 
เอกสารบางประเภทที่ใช้ประกอบ PACS อาจมีข้อกำหนดเรื่องระยะเวลานับจากวันที่ออกเอกสาร
นี่เป็นจุดที่ควรวางแผนให้ดี เพราะถ้าขอเอกสารเร็วเกินไป แต่กว่าจะรวบรวมเอกสาร แปล และได้นัดยื่น PACS ใช้เวลานาน เอกสารบางฉบับอาจเกินระยะเวลาที่หน่วยงานยอมรับ
ในทางกลับกัน หากเริ่มเตรียมช้าเกินไป ก็อาจไม่ทันวันที่ต้องการยื่น
ทางที่ดีที่สุดคือ
ขอรายการเอกสาร → ตรวจอายุเอกสาร → วางลำดับการขอเอกสาร → จึงเริ่มแปล
6. เอกสารไทยต้องแปลเป็นภาษาฝรั่งเศสหรือไม่? 
เอกสารภาษาไทยที่นำไปยื่นต่อหน่วยงานฝรั่งเศส โดยทั่วไปจะต้องมีคำแปลภาษาฝรั่งเศสตามรูปแบบที่หน่วยงานกำหนด
หากหน่วยงานระบุว่าต้องใช้คำแปลจาก Traducteur assermenté ก็ควรใช้คำแปลจากนักแปลสาบานตนที่มีคุณสมบัติตรงตามที่หน่วยงานยอมรับ
ก่อนส่งแปล เราแนะนำให้ตรวจสอบเอกสารให้เรียบร้อย โดยเฉพาะ
- ชื่อและนามสกุล
- วันเดือนปีเกิด
- สถานที่เกิด
- สถานภาพบุคคล
- เลขที่เอกสาร
- วันที่ออกเอกสาร
และควรส่ง สำเนาหนังสือเดินทาง มาพร้อมกับเอกสาร เพื่อใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงในการสะกดชื่อภาษาละติน
หากมีเอกสารหลายฉบับ ควรรวบรวมส่งมาพร้อมกัน เพื่อให้ตรวจสอบความสอดคล้องของข้อมูลระหว่างเอกสารได้ง่ายขึ้น
7. การรับรองเอกสารไทยก่อนนำไปใช้ในฝรั่งเศส 
การมีคำแปลไม่ได้หมายความว่าเอกสารจะพร้อมใช้ทันทีในทุกกรณี
เอกสารไทยบางประเภทอาจต้องผ่านขั้นตอนการรับรองเอกสารก่อนนำไปใช้กับหน่วยงานฝรั่งเศส ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับประเภทของเอกสารและข้อกำหนดของหน่วยงานที่รับเรื่อง
ดังนั้น เวลาสอบถามเรื่อง PACS ไม่ควรถามเพียงว่า
“ต้องแปลเอกสารอะไร?”
แต่ควรถามเพิ่มเติมด้วยว่า
“เอกสารต้นฉบับต้องผ่านการรับรองอะไรหรือไม่?”
เพราะ การแปล และ การรับรองเอกสาร เป็นคนละขั้นตอนกัน
8. Convention de PACS คือเอกสารสำคัญ ✍️
นอกจากเอกสารเกี่ยวกับสถานภาพของทั้งสองฝ่ายแล้ว PACS ยังมีเอกสารสำคัญคือ Convention de PACS
พูดง่าย ๆ คือข้อตกลงที่แสดงว่าทั้งสองฝ่ายตกลงทำ PACS ร่วมกัน
คู่ PACS สามารถใช้รูปแบบที่กฎหมายกำหนดหรือจัดทำข้อตกลงที่มีรายละเอียดมากขึ้นตามความเหมาะสมของตนเอง
หากต้องการกำหนดเงื่อนไขเกี่ยวกับทรัพย์สินหรือมีสถานการณ์ทางกฎหมายที่ซับซ้อน การปรึกษา Notaire หรือผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายโดยตรงจะเหมาะสมกว่าการใช้แบบทั่วไปโดยไม่ตรวจสอบผลทางกฎหมาย
9. ยื่น Dossier de PACS 
เมื่อเอกสารของทั้งสองฝ่ายพร้อมแล้ว จึงนำเอกสารไปยื่นตามช่องทางที่เลือกไว้
หน่วยงานจะตรวจสอบเอกสารและคุณสมบัติของทั้งสองฝ่าย
หากเอกสารไม่ครบ เอกสารหมดอายุ ข้อมูลไม่ตรงกัน หรือจำเป็นต้องมีเอกสารเพิ่มเติม เจ้าหน้าที่สามารถขอให้แก้ไขหรือนำส่งเอกสารเพิ่มเติมได้
ดังนั้น หากมีวันที่ต้องการให้ PACS เสร็จเรียบร้อย ควรเผื่อเวลาสำหรับกรณีที่ต้องกลับไปจัดการเอกสารเพิ่มเติมด้วย
10. จด PACS แล้วเปลี่ยนนามสกุลได้ไหม? 
นี่เป็นคำถามที่คนไทยถามเราค่อนข้างบ่อย
การจด PACS ไม่ได้ทำให้นามสกุลของอีกฝ่ายกลายเป็นนามสกุลของเราโดยอัตโนมัติ
PACS ไม่ใช่การสมรส และไม่ควรนำหลักเรื่องชื่อหลังสมรสมาใช้กับ PACS โดยตรง
ดังนั้น หากจุดประสงค์หนึ่งของการจดทะเบียนคือเรื่องการใช้นามสกุลของคู่ชีวิต ควรศึกษาผลของ PACS และการสมรสแยกจากกันก่อนตัดสินใจ
11. จด PACS แล้วต้องทำ คร.22 ที่ประเทศไทยไหม?
อีกหนึ่งเรื่องที่มักเกิดความสับสนคือ คร.22
คร.22 เกี่ยวข้องกับการบันทึกฐานะแห่งครอบครัวตามระบบทะเบียนของไทยในกรณีที่มีเหตุการณ์ทางครอบครัวเกิดขึ้นในต่างประเทศและเข้าเงื่อนไขที่จะนำมาบันทึก
แต่ PACS ไม่ใช่การสมรส
จึงไม่ควรเข้าใจว่าเมื่อจด PACS ในฝรั่งเศสแล้ว จะสามารถนำ PACS ไปบันทึกเป็นการสมรสในประเทศไทยผ่าน คร.22 ได้เหมือนกับคู่ที่แต่งงานในฝรั่งเศส
นี่เป็นความแตกต่างสำคัญมากระหว่าง PACS กับ Mariage สำหรับคนไทย
12. PACS ไม่ได้ให้สิทธิทุกอย่างเหมือนการแต่งงาน 
แม้ PACS จะสร้างสิทธิและหน้าที่ทางกฎหมายระหว่างคู่ PACS หลายประการ แต่ไม่ได้หมายความว่าผลทางกฎหมายจะเหมือนกับการแต่งงานทั้งหมด
ความแตกต่างอาจเกี่ยวข้องกับหลายเรื่อง เช่น
ทรัพย์สิน
ภาษี
ครอบครัว
มรดก สถานะทางทะเบียน สิทธิของชาวต่างชาติ
โดยเฉพาะเรื่อง มรดก ไม่ควรเข้าใจว่าคู่ PACS จะมีสถานะเหมือนคู่สมรสโดยอัตโนมัติ
หากมีทรัพย์สินร่วมกัน มีบุตร ต้องการวางแผนมรดก หรือมีสถานการณ์ครอบครัวที่ซับซ้อน ควรปรึกษา Notaire หรือผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายเพื่อพิจารณาผลทางกฎหมายให้ตรงกับกรณีของตนเอง
เช่นเดียวกัน การมี PACS กับชาวฝรั่งเศส ไม่ควรถูกเข้าใจว่าเป็นการได้รับสิทธิพำนักหรือสัญชาติฝรั่งเศสโดยอัตโนมัติเพราะเรื่องการพำนักและสัญชาติมีหลักเกณฑ์เฉพาะของตัวเอง
สรุปขั้นตอนการจด PACS แบบง่าย ๆ 
เลือกว่าจะจด PACS ผ่านช่องทางใด
ติดต่อ Mairie / Notaire และขอรายการเอกสารล่าสุด
ตรวจสอบเอกสารที่ฝ่ายไทยต้องใช้
ขอเอกสารไทยและตรวจอายุเอกสาร
ดำเนินการรับรองเอกสาร หากจำเป็น
แปลเอกสารเป็นภาษาฝรั่งเศสตามข้อกำหนด
เตรียม Convention de PACS และเอกสารของทั้งสองฝ่าย
ยื่น Dossier de PACS
แก้ไขหรือส่งเอกสารเพิ่มเติม หากหน่วยงานร้องขอ
จด PACS เรียบร้อย
สำหรับคนไทยที่กำลังวางแผนจด PACS ในฝรั่งเศส สิ่งที่เราอยากเน้นมากที่สุดคือ
อย่าเริ่มจากการแปลเอกสารทุกอย่างที่มี
ให้เริ่มจากการตรวจสอบก่อนว่า หน่วยงานที่จะรับจด PACS ต้องการอะไร แล้วจึงเตรียมเอกสารให้ตรงกับรายการนั้น
วิธีนี้ช่วยลดทั้งค่าใช้จ่าย เวลา และปัญหาการแปลเอกสารที่ท้ายที่สุดไม่ได้ใช้ หรือเอกสารหมดอายุก่อนถึงวันยื่น
Midithai นำข้อมูลเหล่านี้มาแบ่งปันจากประสบการณ์ในการดูแลเอกสารไทย–ฝรั่งเศส เพื่อช่วยให้ผู้ที่กำลังเตรียม PACS เห็นภาพรวมของกระบวนการได้ง่ายขึ้น
อย่างไรก็ตาม ข้อมูลในบทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย และรายละเอียดเกี่ยวกับเอกสาร ขั้นตอน และเงื่อนไขของหน่วยงานสามารถเปลี่ยนแปลงได้ จึงควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดกับ Mairie, Notaire หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยตรงก่อนดำเนินการ
หากมองว่ายุ่งยาก Midithai เรามีบริการดำเนินและยื่นเอกสารแทนให้ครบจบทุกขั้นตอน
เพียงแค่ติดต่อมาที่อีเมล contact@midithai.com โดยตรง
